Φιλοπρόοδος όμιλος "το Γαύριο": Εκδήλωση για τον Παντοκράτορα στις Γίδες

Ο ναός του Παντοκράτορα στις Γίδες, ένα σπάνιο δείγμα μεσαιωνικής αρχιτεκτονικής της Άνδρου, παρουσιάζει σήμερα σοβαρές φθορές που απαιτούν άμεση μέριμνα. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και ειδικοί του ΕΜΠ έχουν τεκμηριώσει την ιστορική και πολιτιστική αξία του μνημείου, υπογραμμίζοντας την ανάγκη στερέωσης και προστασίας του, ώστε να διασφαλιστεί η συνέχεια και η μνήμη που φέρει για την τοπική κοινότητα.

Αυτό που τονίστηκε στην εκδήλωση είναι πως η διάσωση
του μνημείου δεν είναι μια ουτοπική επιδίωξη. 

Μίλησαν: 

Ο καθηγητής Τάκης Μαστραντώνης, υπενθύμισε πως η προστασία των μνημείων δεν αφορά μόνο τους ειδικούς, αφορά ολόκληρη την κοινωνία, διότι τα μνημεία αποτελούν ζωντανή συνέχεια της ιστορίας και της συλλογικής μας ταυτότητας.

Ο Τάκης Μαστραντώνης μεταξύ άλλων είπε:
"Θα μιλήσουμε εδώ πρώτα απ' όλα γιατί μας το επιτρέπει ή μας το επιβάλλει το Σύνταγμα. Το άρθρο 24 του Συντάγματος μας λέει ότι η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωση του κράτους αλλά και δικαίωμα του καθενός. Ας αναλογιστούμε λίγο γιατί μαζευτήκαμε σήμερα εδώ ή γιατί γίνονται αυτές οι εκδηλώσεις.

Γίνονται γιατί το θέμα του μνημείου δεν είναι κάτι το οποίο αφορά αποκλειστικά και μόνο τους ειδικούς επιστήμονες, την αρχαιολογική υπηρεσία, την επιστημονική κοινότητα που μελετούν τα μνημεία, τα ερμηνεύουν, τα διαχειρίζουν με κάποιο τρόπο αλλά αφορά ουσιαστικά όλους τους πολίτες. 

Η αρχαιολόγος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων Σταυρούλα Παπανικολοπούλου μίλησε για την ιστορία του ναού, την αρχιτεκτονική, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του και τη σημερινή του κατάσταση. Τόνισε ότι ο Παντοκράτορας αποτελεί ένα σπάνιο ιστορικό τεκμήριο της Άνδρου με ιδιαίτερη πολιτιστική και αρχιτεκτονική αξία.

Η εισήγηση της Φράγκας Αδάμη, φοιτήτριας του Διατμηματικού Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Προστασία Μνημείων» του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου με σαφήνεια παρουσίασε σημερινά προβλήματα του ναού και τις απαραίτητες επεμβάσεις στερέωσης και αποκατάστασης.

Σύντομη περίληψη από την ομιλία της Φράγκας Αδάμη:
Η παρούσα διάλεξη παρουσιάζει μια ερευνητική σπουδαστική εργασία που δεν αποτελεί μελέτη αποκατάστασης, αλλά το πρώτο ουσιαστικό βήμα προς την κατανόηση και τη διάσωση του μνημείου. Στόχος της είναι η συγκρότηση του απαραίτητου θεωρητικού και επιστημονικού υπόβαθρου, πάνω στο οποίο μπορεί να στηριχθεί κάθε μελλοντική προσπάθεια προστασίας. Η προσέγγιση της αποκατάστασης ενός μνημείου ξεκινά πάντοτε από ένα θεμελιώδες ερώτημα: αξίζει να ασχοληθούμε με ένα ερείπιο; Η απάντηση βρίσκεται στην ίδια τη φύση των μνημείων. Η αποκατάσταση δεν είναι απλώς η επιδιόρθωση ενός παλιού κτηρίου· είναι μια πράξη τεχνικής, πολιτιστικής και κοινωνικής αξίας. Διατηρούμε την υλική μαρτυρία του παρελθόντος, ώστε η γνώση που ενσωματώνει να μεταφερθεί στις επόμενες γενιές.

Ο Ναός του Παντοκράτορα αποτελεί ζωντανό τεκμήριο της ταυτότητας του τόπου, ένα ανοιχτό εγχειρίδιο της τοπικής οικοδομικής και της τεχνογνωσίας των προηγούμενων αιώνων. Η απώλειά του θα σήμαινε απώλεια ιστορίας, μνήμης και γνώσης. Γι’ αυτό η διάσωση και η ιδιαίτερη φροντίδα ενός μνημείου αποτελούν πράξη ευθύνης απέναντι στο παρελθόν και στο μέλλον.

Η αποκατάσταση προϋποθέτει τον σαφή διαχωρισμό των άμεσων σωστικών μέτρων από τη συνολική μελέτη. Τα σωστικά μέτρα λειτουργούν ως «πρώτες βοήθειες», εξασφαλίζοντας προσωρινή στατική επάρκεια. Αντίθετα, η αποκατάσταση είναι μια σύνθετη, διεπιστημονική διαδικασία που περιλαμβάνει τρία βασικά στάδια: την πλήρη τεκμηρίωση, τη μελέτη αποκατάστασης και την υλοποίησή της. Η τεκμηρίωση -αρχιτεκτονική, ιστορική, παθολογική και στατική- αποτελεί το θεμέλιο κάθε υπεύθυνης επέμβασης.